Bibelen på hjartespråket - til nye generasjonar

 

I muslimske land blir alle dei ulike versjonane av Bibelen ofte brukt som eit argument for at dei kristne har forandra det opphavlege evangeliet som Jesus kom med. Heldigvis gjer Bibelselskapet i Egypt ein god jobb for å visa at Bibelen som me har i dag, den er faktisk til å stola på, sjølv om den er omsett til ulike språk. Dei har no laga ein flyttbar versjon av den populære "Bibelverda" i Kairo, slik at endå fleire born kan læra om dei gamle håndskriftene som Bibelen blei skriven på.   

Sist veke var eg på lufta i Radio Sunnmøre med nokre program om NMS i Midtausten. Her er eit blogginnlegg lagd rundt ein av episodane:

Det blir fortalt at ein gong dei spurde ei gammal dame på landsbygda om ho ikkje ville stemma for å innføra nynorsk liturgi i gudstenesta, så skal ho ha svart at nei, det er nok «best å ha høyra evangeliet på Herrens eige språk», slik ho var vand med, altså det gamle riksmålet. Me kan humra litt av dette, men bibelspråket er alvorlege saker for mange, og Norge er ikkje det einaste landet der det blir diskusjon når det gjeld korleis Bibelen skal omsetjast.

I muslimske land blir alle dei ulike versjonane av Bibelen ofte brukt som eit argument for at dei kristne har forandra det opphavlege evangeliet som Jesus kom med. Heldigvis gjer Bibelselskapet i Egypt ein god jobb for å visa at Bibelen som me har i dag, den er faktisk til å stola på, sjølv om den er omsett til ulike språk. På arabisk er det ei standard omsetting av Bibelen som blir brukt nesten overalt i dei fleste kyrkjene, den såkalla «Van Dyck-omsetjinga» frå 1865, laga av ein amerikansk misjonær i Libanon. Problemet med den omsetjinga, er at ho er vanskeleg å forstå for folk flest. Ho er skriven på eit klassisk arabisk som er veldig forskjellig frå dagligspråket til dei fleste som snakkar arabisk i dag. Derfor skulle det jo vera logisk å laga ei ny, moderne omsetjing som folk kan forstå, ikkje sant? Men så lett er det ikkje.

I kyrkjene er det ofte stor motstand mot å innføra nye arabiske omsetjingar av Bibelen. Og det heng saman med den arabiske kulturen. For Koranen, muslimane si heilage bok, den finst jo berre i ein versjon. Koranen kan i prinsippet ikkje omsetjast, berre tolkast. Og då er mange kristne redde for at folk skal tru Bibelen er mindre truverdig enn Koranen dersom dei har mange ulike versjonar.

Men me veit jo at det ikkje er slik. Guds ord skal nå ut til alle språk og tungemål. Det viste Gud på pinsedagen, då apostlane forkynte evangeliet på nye tunger. «Då vart dei alle fylte av Den heilage ande og tok til å tala på andre språk etter som Anden gav dei å forkynna,» står det i Apg 2,4. Gud vil at hans ord skal bli forstått av alle menneske, men me treng ikkje læra oss hebraisk eller gresk av den grunn. Men alle dei nye omsetjingane, anten det er til arabisk eller til norsk, dei er jo omsett frå dei tidlegaste manuskripta som finst. Det veit dei godt, dei som jobbar i det egyptiske Bibelselskapet, og. Då me var på besøk i hovudkontoret deira like før påske, fekk me sjå korleis dei jobbar for å læra egyptiske barn at dei kan stola på at den Bibelen som dei har i dag, den er ikkje forandra. Den er verkeleg til å stola på. Der har Bibelselskapet sett av ein heil etasje til noko dei kallar for Bibel-verda. Der kjem det tusenvis av born kvart år på besøk for å gå på oppdagingsferd i Bibelen. Ein av aktivitetane der, går ut på å leita etter gamle manuskript. Dei har laga eit rom som skal forestilla holer i fjellet, og der får ungane finna kopiar av gamle papyrushåndskrifter av Bibelen. Slik får dei læra at alle nye omsetjingar av Bibelen, dei byggjer på desse eldgamle håndskriftene.

Her kan du sjå ein film om 11 år gamle Marina sitt besøk i Bibelverda.

Denne våren har dei også tatt Bibelverda med ut på landsbygda, for å la endå fleire born oppleva kor mykje Bibelen er til å stola på. Meir enn atten tusen born fekk leika seg gjennom spennande eventyr i Bibelverda, i fem store, oppblåsbare telt. Det er litt av ein jobb som skal gjerast for å setta dei opp – heile dagen tar det, og alle dei lokalt tilsette i Bibelselskapet er med på jobben. Men det er verdt strevet, når dei ser kor glade borna blir, og veit kor mykje det betyr, det dei lærer.

Her er ein film (med engelsk tale) om den flyttbare Bibelverda :

Samtidig jobbar Bibelselskapet med å gjera Guds ord meir tilgjengeleg. Når den klassiske arabisken er vanskeleg å forstå, då må det omsetjast til moderne arabiske dialektar. Lenge har det vore vanskeleg å få gehør for dette, men no er det fleire kristne organisasjonar som driv eit slikt viktig omsetjingsarbeid over heile den arabiske verda. For det viktigaste er at me har Guds ord tilgjengeleg på hjartespråket – anten det er nynorsk, bokmål eller arabisk!

Bølla som ville ha Bibelen

Ein svær, kraftig kar med store musklar kom inn i ein av bibelselskapet sine bokhandlar i Egypt ein dag. Han oppførte seg uhøfleg og prøvde å skremma butikkpersonalet til å gi han ein gratis bibel. 

Dei sa til han at det ikkje gjekk an, og viste han biblane dei hadde til sals. Men han heldt fram med å kreva ein gratis bibel. Til slutt seier ein av dei til han at dersom han vil ha ei personleg gåve, kan han komma tilbake etter arbeidstid dagen etter, så vil butikkmannen gi han ein bibel som ei gåve frå han personleg. Det gjorde mannen. Dagen etter kom han tilbake og fekk Bibelen. Ei veke etter kjem bølla tilbake til bokhandelen, som ein heilt annan person. Han var audmjuk, høfleg og snill og ba om unnskyldning igjen og igjen, og insisterte på å betala for Bibelen. Men butikkmannen nekta å ta imot pengar. «Dette var ei personleg gåve frå meg til deg», sa han. Det endte med at mannen bestemte seg for å gi ei gåve som takk til Bibelselskapet.

Denne historia finn me i Bibelselskapet i Egypt sin årsrapport for 2022. Organisasjonen har no 19 slike bokhandlar spreidde omkring i landet. Dei fungerer som viktige støttepunkt for lokalkyrkjene og er eit viktig kristent nærvær i samfunnet. Med utgangspunkt i desse butikkane distribuerte Bibelselskapet i Egypt meir enn 2,5 millionar trykte bibeldelar i 2022. Meir enn halvparten av desse er for born, og det var ein auke på 54% samanlikna med året før. 215 tusen heile biblar og nesten 90 tusen nytestament vart distribuerte, saman med meir enn 2 millionar studiehefte og ulikt materiell for born. I tillegg kjem digitale bibelversjonar, som også har mange brukarar.

Ein 71 år gammal mann fortalde kor viktig lydbibelen var for han. «Dei første 69 åra av livet mitt, las eg nesten aldri i Bibelen. Eg las litt her og litt der, men eg kom meg aldri gjennom nokon av skriftene. Men dei siste to åra, etter at eg mista synet, har eg lytta meir enn eg las nokon gong på 69 år. Eg har fullført Det nye testamentet, og no les eg Det gamle testamentet. Omtrent annan kvar dag legg eg lydboka ut i sola for å lada batteriet. Å ha MegaVoice-Bibelen i handa er som å vera i kyrkja!»  

I tillegg til bokhandlane, driv Bibelselskapet i Egypt eit eige bibel- og aktivitetssenter for born, og dei skipar til mange lokale arrangement for å skapa blest om Guds ord. Alt dette bidrar til Bibelselskapet sitt mål om at Bibelen skal brukast av folk i Egypt. Bibelen skal vera lett tilgjengeleg, til ein pris folk kan betala, og i relevante format som gjer det kjekt å lesa og lett å forstå. Bibelselskapet er ein organisasjon som har tillit på tvers av kyrkjene i Egypt, og NMS har støtta organisasjonen sidan 2008. Støtta vår er med på å gi økonomisk grunnlag til å drifta to bokhandlar i Kairo.

Teksten ovanfor vart først publisert på NMS sin "Midtøstenblogg".  

Neste månad planlegg kona mi og eg eit månadsopphald i Egypt for å følgja opp NMS sine ulike partnarar i landet, og mellom dei er Bibelselskapet. Me gler oss!

Ny bokhandel i Nye Kairo?

 

I Bibelselskapet i Egypt drøymer dei om å opna ein bokhandel i den nye hovudstaden som er under bygging aust for Kairo. Dei vil i så fall få eit strategisk bibelsenter plassert midt i handlesenteret i Nye Kairo, ein bydel på størrelse med Singapore.  

Eg fekk nylig tilsendt eit nyhetsbrev frå det egyptiske bibelselskapet. Der skriv dei at dei no går mot trenden når dei opnar fleire bokhandlar når mange elles i verda må stenga ned. Nedanfor er teksten til eit innlegg som er lagt ut på NMS sin Midtøstenblogg: 

I Egypt er Bibelselskapet sine bokhandlar mykje meir enn ein stad å kjøpa bøker. Dei er viktige senter som gjer Bibelen synleg og tilgjengeleg i det offentlege rommet. Derfor har dei no nyleg opna bokhandel nr 18 i ein by sør i Egypt, og har planar om å opna ei ny avdeling i den nye hovudstaden som er under utbygging 40-50 kilometer aust for sentrum av Kairo. Ein investor som svært gjerne vil ha ein bibelbutikk i kjøpesenteret sitt, har gitt dei eit svært godt tilbod om ein stad midt i handlesenteret i den nye bydelen.

Nye Kairo – stormannsgalskap eller framtidsretta planlegging?

Etter at president Sisi tok makta i Egypt for snart 10 år sidan, sette han snart i gang stortstilte planar for utbygging. Ikkje berre gravde dei eit nytt løp i Suez-kanalen, men han begynte også å planlegga bygginga av ein ny hovudstad i ørkenen mellom Kairo og Suez. Ein kan sjølvsagt setta spørsmålteikn ved desse planane. Er det uttrykk for ein president som ønskjer å skapa seg eit namn i historiebøkene, eller er det for å letta presset på den tett befolka storbyen ved Nilen?

Den egyptiske hovudstaden har blitt utvida fleire gonger gjennom historia, sidan den arabiske erobraren Amr ibn el-As etablerte hovudstaden Fustat i år 641 e.Kr, like ved festninga Babylon. Denne bydelen blir kalla «Det koptiske Kairo» på grunn av dei mange kyrkjene som ligg på eit lite område.

Godt og vel 300 år seinare erobra dei nordafrikanske shiamuslimske fatimidane Egypt, og grunnla ein ny hovudstad for kalifatet i nærleiken av den gamle. Den nye bydelelen fekk namnet al-Qahira, som tyder «Den sigrande». Det er dette som er det offisielle namnet på hovudstaden den dag i dag, sjølv om egyptarar flest kallar både landet og byen for Masr – eit namn som tyder «garnisonsby». Det har for øvrig same rot som det hebraiske Mitserajim, som er det namnet på Egypt me finn i den hebraiske Bibelen. Det er i denne fatimide-hovudstaden me finn alle dei kjende moskeane i «Islamic Cairo», som t.d. den verdskjende al-Azhar-moskeen.

Seinare er byen utvida i alle retningar og sentrum er blitt modernisert fleire gonger, til altså president Sisi no er i gang med å bygga «Nye Kairo». Den nye hovudstaden blir på størrelse med Singapore, og skal husa om lag seks millionar menneske. Her er lenke til ein film på YouTube om byggeplanane.

Bygginga har ikkje vore utan problem, men arbeidet er godt i gang, og den nye hovudstaden har også fått plass til ei kyrkje. Framleis er det mange kristne rundt om i Egypt som ventar på ein stad der dei kan halda gudsteneste, men presidenten ønskjer å demonstrera eit godt samhald mellom muslimar og kristne, og har aktivt støtta bygging av kyrkjer mange stader. I Nye Kairo fekk han dermed bygd ein ny katedral for den koptisk-ortodokse kyrkja – Kristi fødsels-katedral, eller Cathedral of the Nativity of Christ. Denne blei opna i januar 2019, og er den største kyrkja i Midtausten, med plass til 8000 menneske. Like ved ligg den endå større Al-Fattah al-Alim-moskeen. 

Den offisielle gode tonen mellom staten og den koptiske ortodokse kyrkja står likevel i sterk kontrast til den manglande fridomen til alle som er i opposisjon. Ytringsfridomen har endå dårlegare kår i dag enn før «den arabiske våren» som tok til i 2011, og staten slår hardt ned på meiningsmotstandarar.

NMS si støtte til Bibelselskapet i Egypt går til drift av to butikkar i Kairo sentrum. Dei er som sagt viktige senter for å gjera evangeliet tilgjengeleg for folk. Ein mann kom inn i ein slik butikk ein dag. Han kjende ikkje til kristendomen frå før, men fekk sjå eit vakkert hefte med Bergpreika, med tittelen «Ord som endra verda». Han kjøpte det og tok det med heim for å lesa det. Ei veke seinare kom han tilbake og kjøpte 100 eksemplar for å gi til naboar og venner!

Endeleg tilbake til Egypt!

Foto: Maria Indrøy Risanger

Det er to og eit halvt år sidan NMS besøkte arbeidet som me støttar i Egypt. No når koronasituasjonen gjer det mogleg å reisa igjen, fekk eg og fire andre høve til å opphalda oss i landet i over ei veke i byrjinga av mars, og fekk god tid til å treffa personleg dei menneska som me elles berre har møtt elektronisk i det siste. Eg håpar også det kan leggast til rette for eit lengre opphald i Egypt seinare i år. 

Eitt av høgdepunkta på denne turen var besøk hos Bibelselskapet i Egypt. Sjølv om det ikkje var nokre barn her den dagen, kunne me levande forestilla oss korleis det var for borna som kjem hit for å oppleva og læra om korleis Bibelen vart til. Ei vanleg innvending frå mange i Egypt er at dei kristne har endra Bibelen. Men når borna lærer korleis den Bibelen dei har i dag stemmer heilt overeins med dei gamle grunntekstane, blir dei tryggare i trua si og kan svara på innvendingane. Her er ein video om korleis det er når borna besøker Bibelverda. 

Med meg på turen til Egypt denne gongen var Nils Endre Eikeland, Sonja Küspert, Emily Phuti Mogase og Maria Indrøy Risanger. Nils Endre er leiar for seksjon "WAMENA" i NMS, dvs. Vest-Afrika og MENA-regionen, inkludert Pakistan. Sonja har ansvar for å følgja opp NMS sine prosjekt på det koptisk-ortodokse senteret Anafora, og var der ei veke for å delta på eit seminar for kvinner som er utsett for vald og overgrep. Phuti er NMS sin rådgjevar for gender, altså kjønnsrelaterte spørsmål, og hadde møte med ein lokal organisasjon som brukar massemedia og gruppeseminar i arbeidet for å betra den mentale helsa til folk. Maria høyrer til i "KomInn", dvs. avdelinga for kommunikasjon og innsamling.  På bildet under er me på Anafora saman med biskop Thomas og Sara Hanna. 

Foto: Maria Indrøy Risanger. Frå venstre: Sara Hanna, Sonja Küspert, Nils Endre Eikeland, biskop Thomas, Geir Sakseid, Emily Phuti Mogase og Maria Indrøy Risanger. 

Det viktigaste med dette besøket no, var å pleia relasjonane med partnarane våre i Egypt, der me har fleire prosjekt enn dei som er nemnde her. Det er svært viktig å kunna møtast ansikt til ansikt av og til, og ikkje berre via ein skjerm. Personlege relasjonar betyr også svært mykje i den arabiske kulturen. Det gir oss også ein betre forståelse for arbeidstilhøva og levekåra til dei me samarbeider med for å vera med på å forkynna evangeliet, kjempa mot urettferd og utrydda fattigdom i denne delen av verda.